maggalia (maggalia) wrote,
maggalia
maggalia

Пошук кампліт )

Сябры, я вяртаюся і адразу з вялікім тэкстам, даруйце.
Спяшаюся падзяліцца ўражаннямі ад Паэзіі (уражанні ад прозы Картасара, што былі тут, і побач не стаялі).
"Пошук кампліт", але гэта не азначае, што я больш не буду чытаць паэзію, адкрываць новыя імёны. Але каб так "усё сышлося", доўга цяпер не будзе.

«Разве можно видеть дерево и не быть счастливым?»
Князь Мышкин («Идиот» Ф. М. Достоевского)
Голас, зачышчаны ад пустазельля сну


23 лістапада (5 снежня) 1803 года нарадзіўся паэт Фёдар Цютчаў, з верша якога, прачытанага ў ліцэйскія гады, пачаліся мае пошукі Паэзіі і сур’ёзныя (як мне тады здавалася) сумневы і разважанні. У 16 год я пачала задумвацца, ці да канца я з і за Хрыстом, мне вельмі хацелася быць “чыстай і светлай” (як пеў яшчэ адзін кумір, “супер-зорка” Вольскі), і тут чытаю я гэты вядомы верш:

От жизни той, что бушевала здесь,
От крови той, что здесь рекой лилась,
Что уцелело, что дошло до нас?
Два-три кургана, видимых поднесь...
Да два-три дуба выросли на них,
Раскинувшись и широко и смело.
Красуются, шумят, – и нет им дела,
Чей прах, чью память роют корни их.
Природа знать не знает о былом,
Ей чужды наши призрачные годы,
И перед ней мы смутно сознаем
Себя самих – лишь грезою природы.
Поочередно всех своих детей,
Свершающих свой подвиг бесполезный,
Она равно приветствует своей
Всепоглощающей и миротворной бездной.
17 августа 1871


Сказаць, што мяне тады ахапіў адчай, - не сказаць нічога. Хіба што “страх” правільней. На старонцы кнігі, а ад таго моманту і ў памяці гарэлі “ключавыя” словы ды фразы нет им дела, знать не знает, чужды, бесполезный, бездной. Які бог, якая бясконцасць, якое зліццё падчас і пасля, калі тут Прырода без памяці і любові? Пазней я прачытала “Братоў Карамазавых” Дастаеўскага, і мяне панесла ў царкву, і, як мне здавалася, прынесла да важных высноў. Пачаўся пошук сябе ва ўпэўненасці, што бог знойдзены. Але прайшло зусім мала часу, і вось гэтыя радкі Бродскага з “Пілігрымаў” 1958 года вярнулі мяне да страху цютчаўскай “всепоглощающей бездны”, якая была і ў моры, якое я пабачыла спачатку ў Піцеры (Фінскі заліў), пасля ў Еўпаторыі (18 год), і ў зорным небе, і ў “самастойнасці і абсалютнай і непаўторнай боскай прыгажосці дрэва, спляценне геаметрый якога немагчыма алічбаваць” (так казаў нам на лекцыі па інфармацыйных тэхналогіях на першым курсе выкладчык Міхаіл Канцавы):

И, значит, не будет толка
от веры в себя да в Бога.
И, значит, остались только
иллюзия и дорога.
И быть над землей закатам,
и быть над землей рассветам.
Удобрить ее солдатам.
Одобрить ее поэтам.


Я не чытала крытыкі, літаратуразнаўчых прац, у паэзіі шукала найперш Новае, новую для сябе Эмоцыю (а праз Эмоцыю – Веды і Веру, пасля пошук чыстых эмоцый я пакінула выключна прозе, дзе атрымліваю па жаданні цэлы іх спектр). І вось гэтыя новыя веды (што паэты будуць “одобрять Землю” як ідэальнае месца, дзе можна гульнёй у пошукі сябе ды бога дурыць людзям галаву, бо дарога застаецца дарогай, сцэнай для спектакля пошуку, у якім “толка не будет”, бо ўсё – ілюзія) я ніяк не хацела прымаць. І пачала пошук паэзіі, мужчынскай, у якой новай і апошняй Эмоцыяй, якая ператворыцца ў Веды і Веру, стане пазбаўленне страху перад “всепоглощающей бездной”.
Пошукі, трэба сказаць, прасоўваліся марудна. Я займалася не паэзіяй, не літаратурай увогуле, а мовамі. Пайшоў мне 19-ты год, хацелася закахацца, што я не вельмі паспяхова зрабіла ў свае 20. Я палюбіла жаночую паэзію, з парачкі АА – МЦ выбрала адназначна МЦ, да таго ж упэўнілася, што пазбавіцца таго страху праз жаночую паэзію не атрымаецца – якая б ні была яна “ад бога”, яна зямная. І ў жаночай паэзіі на першы план выйшаў пошук сябе, а не бога (я тады яшчэ, у студэнцкія гады, не бачыла, што бог нават не схаваны ў тым вершы Цютчава, а проста глядзіць на мяне з кожнага слова). Але мала было ўласнага жыццёвага досьведу, каб знайсці сябе.
Наступны ўдар адбыўся ў 2008, калі я прачытала артыкул Рыгора Памеранца акурат пра мае пошукі, слова ў слова. Артыкул “Сквозь звёздный ужас” адкрыў мне Гумілёва, які да таго быў для мяне паэтам “изысканного жирафа», неімаверна крута прачытанага на маім 15-годдзі Наталкай Харытанюк, і рэзкім і гучным "Я і Вы", якое амаль выпадкова данеслася ў мае 17-летнія вушы падчас студэнцтва. Прачытала я і Рыльке, якога цытуе Памеранц, але страху не пазбавілася, і далейшыя пошукі распачала з “агнём Паскаля”, пра які таксама пісаў Памеранц (па спасылцы ёсць усё падрабязна і проста, я толькі тут вось што працытую – раскрутку метафары Паскаля: “Поняв, что в «числителе» человеческой жизни должен быть вечный огонь, вечный свет, человек не может успокоиться, пока не почувствует во вспышке внутреннего огня опыт, перекликающийся со вспышками внутреннего огня у древних отцов”).
Вось такую мужчынскую паэзію я стала шукаць і не знаходзіла. А з 2013 года, калі я знайшла “сваю” паэзію Вольгі Гронскай, дзе мне (не настойваю, што ўсё гэта ёсць там, але пасля прачытання вершы пачынаюць жыць асобна ад аўтара і яго/яе задумы, гэта факт) чытаўся мой досьвед, мае памылкі, мае пачуцці (перад усім пачуццё віны і, немагчыма паверыць!, інструкцыі да дзеяння, як захавацца жывой, як руйнаваць не сябе, не іншых, а тое злое і цёмнае, што ўплывае на цябе звонкі і ламае, і робіць не табой, і – галоўнае – як перастаць баяцца жыць!), я чамусьці вельмі захацела пазбавіцца страху перад “всепоглощающей бездной”, перад смерцю таксама па-беларуску (пра маю гісторыю з беларускай не тут). Забыла сказаць, што ў тым жа 2008 Смірнова і Талстая, дзякуй ім вялікі, запрасілі Памеранца ў “Школу злословия», дзе ён працытаваў Цютчава, той самы верш, і для мяне тады бог праступіў там на першы план, хаця б у словах равно, детей, миротворной! Засталося толькі ўпэўніцца (а як жа, мы ж нашчадкі і Тамаша таксама) і пазбавіцца страху. І, мне было вельмі важна, па-беларуску.
5 снежня 2015 года зламалася ўсё канчаткова. Пачалося жудаснае, цяжкае паўгоддзе, спектр эмоцый (ды й дзеянняў таксама) дагэтуль нязнаны. Страх перад “всепоглощающей бездной” вярнуўся праз чорна-чалавечыя думкі пра канец праз невыносную віну. А пасля прыйшло лета, і ўсё ўстала на свае месцы.
Па-першае, я адштурхнулася і паляцела.
Я жыла некалькі год і баялася, што гэтага не зраблю ніколі. І свайго страху баялася. І жыць баялася. А калі пазбавілася страху, паступова, шмат у чым дзякуючы прачытаным і перажытым яе, Вольчыным, радкам, стала шчаслівай.
Па-другое, я прачытала вершы Ігара Кулікова. Пакуль я кажу толькі пра кнігі  “Свамова” і “Сівер-гара” і вершы, якія паэт перыядычна посціць у фэйсбуку. Так завяршыўся мой пошук Эмоцыі, якая дазволіла пазбавіцца страху “всепоглощающей бездны” і ператварылася ў Веды таго і ў Веру ў тое, што яна насамрэч “миротворная”. Так цікава, што б пра гэтую паэзію, пра таяву, сказаў Памеранц, ці разумеў бы па-беларуску. Я пасля абавязкова глыбей падумаю пра ідэі свамовы і свадзеі (і Баярына паслухаць хочацца, усё час, час, якога няма), але новая эмоцыя, якая цяпер са мной – неімаверная смеласць і жаданне “всматриваться в бездну”, і каб яна пачала “смотреть на тебя” тваімі ж вачыма, мець твой адбітак. Не ведаю, якія алюзіі меў на ўвазе Ігар Бабкоў (“Паэзія Ігара Кулікова – дасканалы, насычаны сэнсамі і алюзіямі лябірынт”, а Ігар Кулікоў увогуле кажа пра адсутнасць алюзій (і я схільная верыць, бо алюзія – перш за ўсё, “намёк на…”, то бок, штука свядомая, і калі аўтар свядома не намякае, то і алюзій няма), але, на маю радасць, ягоныя вершы абсалютна кладуцца на ўсе тыя метафары, на тыя важныя думкі, якія Памеранц прыводзіць у артыкуле “Сквозь звёздный ужас”, ад якога распачынаўся мой пошук такога паэта, які “зробіць усё за цябе”, пакажа, што “ларчик-то миротворной бездны просто открывался” (проста для чытача, безумоўна, для паэта/лірычнага героя – неімавернымі намаганнямі, пакутамі, спустошанасцю). Хоць бы як у вершы “Рубеж” :

стальлю мышцаў ізмрок напалам расьсячэш
стомай цела насыціць тваё далягляд
закляне цябе зной намаганьня ў рубеж
хлыне сонца і ўжо не вярнуцца назад


Тут (і не толькі тут, зараз скажу, дзе яшчэ) мне (думаю, не толькі мне) каштоўны і агонь Паскаля (сонца, што хлыне), і “ты”, якога ў Ігара не шмат, больш “я”, што абсалютна правільна. Але гэтым “ты” у “Рубяжы” страх і зносіцца, “я магу, і ты можаш”.
У Эндэ я не паглыблялася (як казаў мне мой пэн-фрэнд Франц-Ёзаф (ох, трэба, трэба яму напісаць!), дарма! – і падараваў мне Эндэ па-нямецку), але вось гэтае “учись падать! Учись падать и держаться ни на чем, как звезды!” (М.Эндэ) прачытала я тады ў Памеранца і амаль 8 год думала, хто ж навучыць? Дачакалася ) Чую Эндэ і веру Паэту тут:


я выйду колісь з дому каб вынайсьці бяздом’е (“Дарога мовы”)
мой дом нідзе яго апоры дым (“Мост”)


Пачатак “Духу”, здаецца, спрэс пра гэта  - сіла і род быццам бы трымаюцца ні на чым, бы зоры.


Цяпер пра агонь Паскаля, якога мне таксама не ставала па-беларуску.
Правільна, можна толькі “гарэць у спакоі” перад той самай “всепоглощающей и миротворной бездной”, “незагасная паходня самоты” мне дык пра тое ж, і “боль пуцяводны гарыць да канца”, і асабліва тут:


"абярнуся ў дым і знайду агонь
прагару ў нівеч і пасею жар "


(дзякуй, што так смела і ўпэўнена, па-беларуску, здаецца, так ніхто – гэта я зноў жа пра тое, як складваецца ў мяне пасля Памеранца Эмоцыя страху ў Эмоцыю радасці ад пазбаўлення яго),і


“вугаль неба ў жароўні грудзей”.


Калі пра самастойнасць дрэва прачытала, ужо не здзівілася, толькі веры больш стала.
Калі вам таксама быў і застаецца пасля сыходу блізкі Памеранц, паслухайце ў ШЗ ягоны аповед пра ўласнае сутыкненне (першае і, здаецца, такое наглае – раптоўнае ў 16 год) з бясконцасцю, са страхам яе – пра тангенсоіду. У 2008 я таксама думала, што гэта “жах без рук, ног і вачэй”, а тут чытаю


сальлюцца ў моры сьмерці рэкі-рубяжы
мяне ня стане ў ім ды зь семені карэньне
распусьціцца ў пустэчу й паплавец душы
зноў вынырне к табе ад болю прыцяжэньня

Вось калі б я ў 2008 прачытала радок “як і ўсякі двуногі я хворы на памяць канца”, падумала б, што паэзія гэтага аўтара – чарговы “Звёздный ужас”. А вось і не, наадварот.

Даруйце, мае рускамоўныя сябры, я проста так рада за сябе і за беларускую літаратуру і мову, што ў нас/іх ёсць такая Эмоцыя, што на рускі пераклад сіл няма ) Здаецца, так усё проста – вершы Волі навучылі не баяцца жыць, а вершы Ігара – не баяцца паміраць, бо пошукі бога ў “миротворной бездне», магчымасць убачыць яго ці хаця б ягоны знак ва ўласным адбітку ў зрэнках той самай “миротворной бездны», куточак якой можна асвяціць уласным агнём, здымаюць гэты страх назаўжды (раней мне здавалася, што я не баюся смерці пасля таго, як маму пахавала, але ў зорнае неба глядзець было страшна). І яшчэ шмат дзе ў кнігах – простая і гаючая думка пра тое, што тая бездань – у нашым канечным. Пра гэта самае любімае – “Без канца канец”


у сьлязы падзеньні велямора ўзнор
ў валуне на полі прадчуваньне гор
у трымценьні лёгкіх сьвету цішыня
нараджэньне ветру ў грыве скакуна
ў адзіноце воя яднара прачын
у вугольлі мысьлі іскры успамін
у зярняці слова стоць-дарогі жнец
у вачох нашчадка без канца канец


Год у мяне такі. Завяршыўся пошук сябе, шмат у чым дзякуючы Вользе. Адбітак сябе ў зямным жыцці, сярод горада, людзей, жарсцяў, розных спраў – гэта завершаны пошук у жаночай паэзіі. Адбітак сябе ў “миротворной бездне“, да якога Паэт (Ігар Кулікоў, ён самы) перакідвае мост-мову і кажа “ідзі і глядзі”, (мовы дастаткова, каб сударожыць уласнаму адбітку ў той, “миротворной “) і ты адчуваеш, і адразу – сінкрэтычна – ведаеш і верыш, што ніякага страху няма – гэта завершаны пошук у паэзіі мужчынскай. Вельмі паэтычны і свабодны год.
Tags: беларуская мова, маг Галя, мысли, новое, память, прошлое, стихи, хорошее
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 8 comments